پیشگیری از حشره و آفات لوبیا در انبار بدون سم و قرص برنج

شپشه حبوبات

شپشه حبوبات از رایج‌ترین آفات انباری در انواع لوبیا از جمله لوبیا چیتی، لوبیا قرمز و لوبیا سفید محسوب می‌شود. این حشره معمولاً تخم‌های خود را روی سطح دانه یا در شکاف‌های موجود در محصول قرار می‌دهد و پس از خروج لارو، تغذیه از دانه آغاز می‌شود. در مراحل اولیه معمولاً آلودگی به راحتی قابل مشاهده نیست، زیرا بخش زیادی از فعالیت آفت در داخل لوبیا انجام می‌شود. با گذشت زمان، دانه‌ها سبک‌تر شده و بخشی از ارزش غذایی و کیفیت خود را از دست می‌دهند. در انبارهایی که کنترل مناسبی روی شرایط نگهداری وجود ندارد، جمعیت این آفت می‌تواند طی چند نسل به سرعت افزایش یابد. یکی از مشکلات اصلی شپشه حبوبات این است که تخم، لارو و حشرات بالغ می‌توانند همزمان در بخش‌های مختلف محصول حضور داشته باشند و کنترل کامل آلودگی را دشوارتر کنند. 

سوسک لوبیا (bean weevil)

سوسک لوبیا یکی از شناخته‌شده‌ترین آفات تخصصی لوبیا در بسیاری از مناطق جهان است. این آفت به طور ویژه به دانه‌های لوبیا علاقه دارد و می‌تواند در مدت نسبتاً کوتاهی خسارت قابل توجهی به محصول وارد کند. حشره ماده تخم‌های خود را روی دانه قرار می‌دهد و لارو پس از خروج مستقیماً وارد لوبیا می‌شود. فعالیت لارو در داخل دانه باعث ایجاد حفره و مصرف تدریجی بافت داخلی لوبیا می‌شود. در نتیجه ممکن است ظاهر محصول تا مدت‌ها طبیعی به نظر برسد اما بخش قابل توجهی از وزن واقعی آن از بین رفته باشد. زمانی که حشره بالغ از دانه خارج می‌شود، سوراخ‌های مشخصی روی سطح لوبیا باقی می‌ماند. در شرایط دمایی مناسب، چرخه زندگی این آفت می‌تواند به سرعت تکرار شود و به همین دلیل انبارهای نگهداری طولانی‌مدت لوبیا بیشترین ریسک آلودگی را دارند. 

پروانه‌ های انباری

پروانه‌های انباری معمولاً به اندازه سوسک لوبیا خسارت مستقیم ایجاد نمی‌کنند اما حضور آن‌ها نشانه وجود شرایط مناسب برای رشد آفات در انبار است. بسیاری از گونه‌های این پروانه‌ها تخم‌های خود را در میان محصولات ذخیره‌شده قرار می‌دهند و لاروهای حاصل از آن‌ها از مواد غذایی موجود در محصول تغذیه می‌کنند. در برخی موارد لاروها بین دانه‌های لوبیا تارهای نازکی ایجاد می‌کنند که باعث چسبیدن بخشی از محصول به یکدیگر می‌شود. این موضوع می‌تواند کیفیت ظاهری محصول را کاهش داده و فرآیندهای بسته‌بندی و درجه‌بندی را دشوارتر کند. مشاهده پروانه‌های کوچک در فضای انبار معمولاً هشداری برای بررسی دقیق‌تر وضعیت محصول و شناسایی کانون‌های احتمالی آلودگی است. 

ترک خوردن و پوک شدن دانه در گونی

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های آلودگی لوبیا، پوک شدن تدریجی دانه‌ها است. لارو بسیاری از آفات ذخیره‌ای از بخش داخلی لوبیا تغذیه می‌کند و در نتیجه فضای خالی در داخل دانه ایجاد می‌شود. این آسیب ممکن است در مراحل اولیه از بیرون قابل مشاهده نباشد. با پیشرفت آلودگی، بخشی از لوبیاها وزن طبیعی خود را از دست می‌دهند و هنگام شکستن، فضای خالی یا آثار تغذیه آفت در داخل آن‌ها دیده می‌شود. در برخی موارد نیز پوسته دانه ترک خورده یا سوراخ‌های خروج حشرات روی آن ظاهر می‌شود. این نوع آسیب به ویژه برای صادرکنندگان و شرکت‌های بسته‌بندی اهمیت دارد، زیرا ظاهر سالم محصول همیشه تضمین‌کننده کیفیت واقعی آن نیست. 

کاهش درصد جوانه زنی  ( برای بذر)

در مجموعه‌هایی که لوبیا به عنوان بذر نگهداری می‌شود، آلودگی آفات می‌تواند تأثیر مستقیمی بر درصد جوانه‌زنی داشته باشد. بسیاری از آفات هنگام تغذیه از دانه، به جنین گیاه آسیب وارد می‌کنند و در نتیجه توانایی جوانه‌زنی کاهش می‌یابد. در ظاهر ممکن است بذر سالم به نظر برسد، اما پس از کاشت درصد قابل توجهی از دانه‌ها سبز نشوند. این موضوع می‌تواند برای تولیدکنندگان بذر و فعالان حوزه کشاورزی خسارت اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند. به همین دلیل در مراکز نگهداری بذر، کنترل آفات علاوه بر حفظ کیفیت فیزیکی محصول، برای حفظ عملکرد کشاورزی آن نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. 

تغییر رنگ و افت ظاهری لوبیا در انبار

کیفیت ظاهری یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده ارزش تجاری لوبیا است. خریداران عمده و مصرف‌کنندگان معمولاً محصولی را ترجیح می‌دهند که رنگ یکنواخت، سطح سالم و ظاهر تمیز داشته باشد. فعالیت آفات می‌تواند این ویژگی‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. وجود سوراخ، آثار تغذیه حشرات، تجمع خاکه و بقایای آفات باعث می‌شود ظاهر محصول نامطلوب به نظر برسد. در برخی موارد نیز افزایش فعالیت آفات می‌تواند شرایط را برای رشد عوامل ثانویه مانند کپک‌ها فراهم کند که خود باعث تغییر رنگ بخشی از محصول می‌شود. کاهش کیفیت ظاهری معمولاً اولین عاملی است که ارزش فروش محصول را کاهش می‌دهد و در بازارهای صادراتی می‌تواند باعث رد شدن یا افت قیمت محموله شود.